Visie

De tijd van NU, Renaissance 2.0 in het onderwijs.

Het leven bestaat uit golfbewegingen. Van hele korte hypes, iets langere trends, tot uitermate slome cultuurbewegingen. We zitten nu in een cultuurdal, de uitloper van de industriële revolutie, vergelijkbaar met het einde van de middeleeuwen. Daar gaan we nu langzaam uit klimmen. We staan aan de vooravond van een nieuwe renaissance.

Het einde van een cultureel tijdperk kenmerkt zich in eclecticisme, too much of anything. De nadruk ligt nu nog op materialisme, efficiëntie en inkaderen. Wat heeft dat ons als mensheid gebracht? Geen signaal meer, terwijl er wel connectie is. We zijn wel constant verbonden, maar met wat? We communiceren ons crossmediaal een hoedje, maar waar gaat het in ´s hemelsnaam over? “Waar ben je nu?” Is de meest gestelde vraag in mobiele gesprekken.

Teveel van het goede is een mooie drive voor iets nieuws. Regels zijn er voor mensen, niet andersom. Kaders doorbreken, vrijheid van denken, creativiteit staat op alle agenda´s. Spiritualiteit – niet zweverigheid maar zingevendheid – krijgt een plek. We hebben als mens teveel naar buiten gekeken, met zijn allen richting een burnout op je veertigste. Dan leer je wel naar binnen te kijken.

Onze westerse wereld werd tot nu toe gedomineerd door de logica, constateert ook Daniel Pink in “A whole new mind”. De linker hersenhelft met functies als logisch nadenken, analytisch vermogen, het verstand. De rechter hersenhelft bevat onze intuïtie, gevoelens, indrukken, associatief denken. Willen we de nieuwe renaissance vorm geven, dan moeten we in het onderwijs meer aandacht op de ontwikkeling van de rechter hersenhelft leggen. We zien op verschillende onderwijsfronten deze omslag langzaam plaatsvinden.

Onderwijs dient de mens, de individu.
Onderwijs dient de ontwikkeling van de mens.

Als we naar het huidige onderwijs kijken, dan moeten we constateren dat dit meer gericht is op om-wikkeling van mensen i.p.v. ont-wikkeling. Onze jeugd wordt omwikkeld met alle kennis en ervaring die voornamelijk volwassenen in het verleden hebben opgedaan. Daarmee leren we vooral om gemaakte fouten niet meer te reproduceren. Fouten maken is fout!

Het is jammer voor de aanhangers van het huidige onderwijs, maar we leven niet meer in een tijd van reproductie (industriële revolutie). We leven in een tijd van creatie en zullen ons onderwijs daarop moeten aanpassen, net zoals we dat altijd met ons onderwijs zijn blijven doen. Het wachten op een grondige verandering heeft lang genoeg geduurd. Het onderwijs heeft zich lang genoeg eenzijdig één kant op ontwikkeld, het is doorgeslagen. Doorgeslagen in de ´automatisering´ van het behalen van competenties, voor allen gelijk, als ware het een prikklok voor een lopende bandmedewerker. Iedere student moet gelijk worden behandeld, moet hetzelfde kunnen. Iedereen competent. Voorspelbaar. En dat terwijl geen mens gelijk is.

Voor velen is de praktijk van het alledaagse leven ondertussen dan ook veel leerrijker geworden dan formeel schoolonderwijs. Daarmee disqualificeert het onderwijs zichzelf dus. De dagelijkse werkelijkheid is de leerschool van het leven. Prof. Dr. Paul de Chauvigny de Blot SJ Lic. Ph. (leuke man, maar overdreven titel) houdt zelfs zijn studenten aan de universiteit voor dat het leren pas begint ná het diploma.

De maatschappij lijkt een grondige verandering ondertussen nog niet echt aan te willen gaan. Daarvoor is er nog veel weerstand bij een meerderheid en vind je de verandering nu nog slechts bij een selecte groep betrokkenen.

It is not the strongest of the species that survive, nor the most intelligent,
but the one most responsive to change.

~Charles Darwin~

Deze groep changemakers groeit wel steeds sneller en hun veranderprojecten beginnen steeds meer impact en bijval te genieten. Kijk maar eens naar het succes van ‘democratic education’, een vorm van onderwijs die veel meer overeenkomsten vertoont met de maatschappij, met ‘het echte leven’….

Waar we in het onderwijs veel meer naar toe moeten is allereerst het ont-wikkelen van de individuele (ingekapselde) talenten van personen. Ont-wikkelen, los wikkelen, los laten, eruit laten, eruit halen, terug dus naar de bron van leren, naar : educare. Educare = eruit halen. Eruit halen wat er al in zit.

Passie, creativiteit, nieuwsgierigheid, moed.

Als je uit de mens wilt halen wat er in zit, dan zul je hem moeten coachen op vier belangrijke eigenschappen; passie, creativiteit, nieuwsgierigheid en moed. Help een lerende zijn passie te zoeken en vinden, want passie is de motor van het leren. Wanneer je met je passie bezig bent, vergeet je sneller en makkelijker je besef van tijd en ruimte, je raakt in flow. “Flow refereert aan een mentale toestand waarin een persoon volledig opgaat in zijn of haar bezigheden. Flow wordt gekenmerkt door op de betreffende acties gerichte energie en activiteit, volledige betrokkenheid daarbij, alsmede het feit dat men de activiteiten succesvol uitvoert. Belangrijkste theoreticus achter dit concept is de Amerikaanse psycholoog Mihaly Csikszentmihalyi.”
Bron Wikipedia; http://nl.wikipedia.org/wiki/Flow_(mentale_toestand)

Als passie de motor van het leren is, dan is creativiteit de contactsleutel. Psycholoog Abraham Maslow plaatst creatie en problemen oplossen in de top van zijn piramide, onder de noemer van zelfontplooiing, waarin hij de vijf basisbehoeften van de mens beschrijft. Pas als aan die vijf basisbehoeften is voldaan, dus als óók creativiteit door een mens tot uiting kan komen, is er ruimte voor ontwikkeling of ontplooiing van de mens. Waar het onderwijs daarom meer van mag geven, waar het de leerling meer in mag ondersteunen, is het realiseren van de individu, van het zelf problemen laten oplossen, van het laten uiting geven aan zijn creativiteit, aan het delen van zijn gedachten over het leven.

Motor, contactsleutel, brandstof. Nieuwsgierigheid is de brandstof van het leren. Je moet de tank vol hebben om vooruit te komen. En vooruitkomen doe je vooral door vragen te leren stellen. Vragen stellen is namelijk leerzamer dan antwoorden geven. Antwoorden geven is reproduceren van bestaande kennis. Vragen stellen is kennis verwerven. Het gaat er dus om dat docenten studenten leren om meer vragen te stellen.

De vierde eigenschap waar het onderwijs de nadruk op moeten leggen is moed, durf, guts. Moed werkt als het gaspedaal voor de motor van het leren. Het huidige onderwijs biedt studenten teveel zekerheid – handleidingen vol vooraf gedefinieerde competenties – terwijl de ontwikkeling van vooruitgang en innovatie het omgekeerde of in ieder geval flexibiliteit verwacht. Innovatief onderwijs is het managen van onzekerheid, het aanzetten tot experimenten en fouten maken, zodat studenten de moed vinden om daarmee om te gaan.

Vuur, lucht, water, aarde

Deze vier eigenschappen, passie, creativiteit, nieuwsgierigheid en moed hebben een directe relatie met een meer overkoepelend uitgangspunt, de vier basiselementen die zowel in het Boeddhisme als in de Griekse cultuur zijn verankerd; vuur, lucht, water en aarde.
Passie komt overeen met vuur. Het geeft warmte en werkt aanstekelijk. Creativiteit komt overeen met lucht, denk aan de luchtigheid van ideeën en het bouwen van luchtkastelen. Geef lucht aan vuur en het wakkert flink aan. Nieuwsgierigheid komt overeen met water. Water vind je bijna overal, het is letterlijk onze brandstof, zonder kunnen wij het geen dagen volhouden. En moed komt overeen met het basiselement aarde. Je moet lef hebben om je ideeën en fantasieën in onze werkelijkheid te plaatsen.

Nog een abstractieniveau hoger, in de spiritualiteit vind je weer vier corresponderende elementen.

Ziel, geest, verstand, lichaam.

De ziel wijst je de weg. Het mensenleven is een zoektocht naar de ware ik. Die ligt in je verborgen sinds je geboorte. De cultuur, je omgeving en jezelf omwikkelen de ziel met licht doorzichtige vliezen. De ziel ont-wikkelen, dat is waar het leven om draait.

Hoe doe je dat dan? De geest, de creatieveling in je, schildert je allerlei scenario’s voor waarin keuzes gemaakt moeten worden. Hij weegt niet af. Vaak kies je met je verstand dan uiteindelijk jouw route. Met je lichaam ervaar je uiteindelijk of je de goede keuzes gemaakt hebt (of niet).

Wil je de ziel sneller ont-wikkelen, kies dan vooral wat vaker met je buikgevoel. Daar zit als het ware een tweede brein, rondom je maag. Dit brein ligt dichter bij jouw energiebron, voedsel, en kan daardoor vaker en beter de juiste keuze maken dan dat verstand daarboven in je hoofd. Bedenk maar eens welke grote ratelstroom informatie daar per dag afgewogen wordt. Geloof me! Je ‘brain in the gut’ die zich daar helemaal niet mee bezighoudt, als die zich eens laat voelen, ja in dat vierde element, je lichaam, weet dan dat dit een signaal voor de JUISTE keuze was. Nu ben je daar misschien vaker bang voor, maar, zoals een gewaardeerd collega leermeester mij vanavond in een video leerde: Fear kills creativity!
Als je de gevolgen van die keuze als een held draagt, dan …

Even een beetje meer ‘down to earth’.
Je weet nu vast ook waar Kolb zijn inspiratie vandaan heeft gehaald:

Dromer, denker, beslisser, doener

Tussen passie, vuur, ziel en creativiteit, lucht, geest, woont de dromer.
Tussen creativiteit, lucht, geest, en nieuwsgierigheid, water, verstand woont de denker.
Tussen nieuwsgierigheid, water, verstand en moed, aarde, lichaam woont de beslisser.
Tussen moed, aarde, lichaam en passie, vuur, ziel en creativiteit woont de doener.

Vooral die laatste begrijpt zijn buikgevoel vaak goed.